Kemençe (Telli Çalgı)

Kemençe, rebap, keman türü yaylı çalgılarla akraba olduğu sanılan, bir yay yardımıyla çalınan üç telli geleneksel halk çalgısının adı olup, klasik kemençe ile karıştırılmasını önlemek amacıyla Karadeniz kemençesi olarak da adlandırılmaktadır.

1. Tarihçe

Bilinen en eski yaylı enstruman olan rebap (Arapça rababah) Avrupa’ya, 9. yüzyılda Bizans üzerinden (lyra adıyla) ve MS 11. yüzyılda Müslüman Arapların kontrolü altında olduğu dönemde İspanya üzerinden Rebec adıyla iki koldan yayılmış, Orta Çağ ve Erken Rönesans dönemi boyunca yoğun olarak kullanılmıştır.[1] Çok sayıda farklı teoriye karşın Karadeniz kemençesinin Rumlar tarafından Kapadokya kemanesi olarak da adlandırılan Kabak kemaneden form olarak ne zaman farklılaştığı kesin olarak bilinmemektedir.
Araştırmacı Yazar Mehmet Bilgin'in Doğu Karadeniz Etnik Tarihi Üzerine adlı yazdığı kitapta, Karadeniz kemençesinin Kıpçak Türkleri'ne ait bir çalgı olduğunu, Gagavuz Türkleri 'nin de bu çalgıya kumança ve oyununun adına da Horon dediklerini yazmıştır.

2. Coğrafi Dağılım

Karadeniz kemençesi temel müzik aleti olduğu özellikle Ordu , Giresun, Gümüşhane , Trabzon, Rize,Artvin , Samsun,Bayburt, Sivas' ın iç Karadeniz bölgesinde kalan Suşehri , Akıncılar çevresinde ve , Cumhuriyet döneminde Karadenizlilerin topluca göç ettiği Adapazarı, İzmit Yalova Orhangazi köylerinde ve büyük şehirlerde, 1923 mübadelesiyle Yunanistan'a giden Rumlar tarafından başta Selanik olmak üzere Kuzey Yunanistan'da yer alan göçmen köylerinde kullanılmaktadır.Kemençe artık evrensel bir çalgı aleti olmak yolunda emin adımlarla ilerlemiştir.İç Anadolu ve Doğu Anadolu bölgelerinde de ilgisi görülmektedir.

3. Kemençe Ölçüleri

Görele kemençesi, yürek biçimindeki burguluğu, kısa sapı dar ve uzun gövdesiyle dikkat çekicidir, narindir. Göğsündeki delikler kemanınkini andırır. Bir kuyrukla gövdeye bağlanan teller, eşikle dip eşiğin üstünden geçilerek akort burgularına bağlanır, sarılır. Göğüsle teknenin dibi arasına can direği denen bir ahşab çubuk sıkıştırılır. Can direği tel köprünün altında bulunur. Can direği ses özelliği kazandırır kemençeye. Can direği olmazsa yeterli ses çıkmaz. Kemençe çalınırken sol elle tutulur, sapından kavranır kemençe, havada durdurulur. Kemençeyi tutan sol el, parmakları tellere basarak istenen sesleri bulur. Sağ eldeki yay tellere sürtülür. Bir tel üstündeki melodi(ezgi, hava) çalınırken kemençenin yayı bu telin yanındaki tele de sürtülür. Kemençe dörtlü paralelle çalışır (ikili, dörtlü, altılı seslere paralel ses denir). Kemençemizin orta teli (la) ortak çalınır. Orta telle birlikte, ince tele de kalın tele de istenen sese göre birlikte basılır (Kemençede sağ tel kalın, sol tel incedir). Kemençe çalınış özelliğiyle, dörtlü paralel çalışma yönüyle doğu tekniği içinde çok sesli tek çalgıdır. Müzikte, çok seslilikte yapı farkı görülür. Doğuda koma sistem, Batıda tampere sistem vardır.


Görele kemençesinin özellikleri: Kemençe ardıç, erik, dut, kiraz ağacından yapılır. Kapağı ladin ağacındandır. Kapak kalınsa ince ses, kapak inceyse kalın ses verir. Kemençeyle her ezgi çalınabilir. Perdesizdir.


Kulak yeteneğine, parmak yeteneğine bağlı olarak çalınır.


Tekne boyu : 41 cm

Tutma yeri (sap, tuşe) : 10 cm

Baş (kafa) : 6.5 cm

Geniş taban eni : 10 cm

Dar taban eni : 6.5 cm

Derinlik : 2.5 cm

Kapak kalınlığı : 2 mm'ye yakın

Kulak-Ön yüzeyin üstünde : 1.5 cm

Kravat : 18.5 cm

Tel alt bağlantı kuyruğu : 13 cm

Tel köprüsü genişliği : 5 cm

Tel köprüsü yüksekliği : 1.2 cm

Yay boyu : Aşağı yukarı kemençe boyu kadar

Kapak üzerinde bulunan

Durumundaki cep uzunluğu : 5.5 cm

İki cep arası : 3 cm

Kemençenin boyu : 55 cm

Sürmene yapımı kalın kemençe ölçüleri



rifth

Kemençe boyu : 51 cm

Tekne boyu : 41.5 cm

Geniş taban tekne

ön yükseklik : 5 .5 cm

Tutma yeri (sap) dar

Taban arka yükseklik : 5 cm

Geniş taban eni : 10 cm

Dar taban eni : 7 cm

Tekne taban kalınlığı : 3.5 mm

Tekne yan kalınlık : 3.5 mm

Tekne yan yükseklik : 5 mm

Klavye tel yükseklik

(Burgulara yakın kısım) : 0.8 mm

Klavye tel yükseklik

(tekne tarafında olan kısım : 2.5 mm

Kapak üstü kaş uzunluk- en : 6 cm – 3.3 mm

Kapak üstü kaşın tekne dar

Kısım uzaklığı –yukarıdan : 28 cm

Kapak üstü kaşın tekne geniş

Kısım uzaklığı –aşağıdan : 14 cm

Klavye : 8 cm

Klavye genişlik : 2.5 cm

İki kaş arası mesafe : 3 cm

Tel alt bağlantı kuyruğu : 10 cm

Zil ( ince )tel : 0.25–028 mm

Orta tel : 0.28-0.30 mm

Kalın tel : 2 numara,sarma tel ( keman teli )

Yay boyu : 50 cm

Eşik yükseklik : 2 cm

Burgu bağlantı kafa derinlik -

Genişlik : 4.5 cm—2.5 c

Kapak kalınlığı : 2 mm

Kazıkdan Dize Kadar 10 cm


  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0

  (0)   Yorum